Oei, ben ik nu schijnzelfstandig?
Nét je managementvennootschap opgericht en aan de slag voor één vaste klant? Lap, da’s schijnzelfstandigheid, zeker?
Trust us, je bent niet de eerste die dat denkt. Gelukkig is het allemaal niet zo zwart-wit. Meer nog: het grootste risico ligt meestal niet bij jou, maar bij je klant.
Toch zijn er een paar dingen waar je beter wél op let. Doe je dat niet, dan riskeert je klant (en jij misschien ook) een serieuze financiële kater (miauw 🐈) waar je spontaan migraine van krijgt.
Hoe je dat vermijdt? Met een degelijke samenwerkingsovereenkomst, geen gezag van een baas en jij die gewoon je ding doet. Lees: jij bepaalt zélf wat, wanneer en hoe je werkt. Geef toe, dat klinkt al beter, hé. Hoe dat er in de praktijk uitziet (én hoe je dat slim op papier zet)? Dat lees je hieronder.
“Deze blog is gebaseerd op de cijfers en wetgeving van 22/05/2026. Bij wijzigingen zorgen we voor een nieuwe, geüpdatete blog.”
TL;DR
✔ Schijnzelfstandigheid draait niet om het aantal klanten, maar om of je écht zelfstandig werkt. Lees: je bepaalt zélf wat, wanneer en hoe je werkt.
✔ Werk je onder gezag? Dan ben je geen zelfstandige. Vennootschap of niet.
✔ Een degelijke samenwerkingsovereenkomst helpt, maar alleen als je ze ook naleeft.
✔ Moet je er wakker van liggen? Nope. Is het een reëel risico? Absoluut.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Goeie vraag. Er doen namelijk nogal wat cowboyverhalen de ronde als je ’t ons vraagt. Maar voor je meteen in de stress (of op je paard) zit:
Een schijnzelfstandige is iemand die officieel het statuut van zelfstandige heeft, maar in feite werknemer is. Met andere woorden: je werkt tegen loon én onder het gezag van een werkgever die bepaalt wat je doet, wanneer en hoe. Jep, ook je verlof.
Volgens de Arbeidsrelatiewet van 2007 (jep, we hebben het voor je opgezocht), zijn er vier criteria die bepalen of je wel of niet schijnzelfstandige bent:
1️⃣ Wil van de partijen: wat staat er in je overeenkomst, én voer je die ook echt zo uit?
2️⃣ Vrijheid in je werktijd: bepaal je zelf wanneer je werkt (m.a.w. geen opgelegd rooster of verantwoording wanneer je afwezig bent)
3️⃣ Vrijheid in je werkorganisatie: bepaal je zelf hoe je werkt? Algemene richtlijnen, technische input of je output controleren is wél oké.
4️⃣ Hiërarchische controle: kan je opdrachtgever je interne sancties opleggen, je beschikbaarheid controleren of mag je pas na goedkeuring factureren?
Eén of meerdere keren check? Dan betekent dat nog niet dat je effectief als schijnzelfstandige wordt aangezien. De rechter kijkt namelijk naar het totaalplaatje.
Hoeveel klanten je hebt, maakt op zich niet zoveel uit. Wat wél telt, is of je echt zelfstandig werkt. Zet je dus gewoon je oude job verder mét een factuur erbij? Dan check je beter nog eens je samenwerking.
Log je je uren of vul je timesheets in?
Da’s gewoon facturatie, geen bewijs van ondergeschiktheid. Het kan zelfs in je voordeel spelen, want het toont aan dat je zélf bepaalt hoeveel en wanneer je werkt.
Hoe vermijd je schijnzelfstandigheid?
Nu je weet dat het vooral om gezag draait, is het handig om te snappen wat dat precies betekent. Ah ja, zo weet je ook meteen hoe je schijnzelfstandigheid vermijdt. En daarvoor ben je hier, toch?
Een paar voorbeelden:
Je bepaalt zélf hoe je je opdracht uitvoert en organiseert.
Niemand controleert je werkproces, alleen het eindresultaat telt.
Je beslist zélf over je uren en je vakantie (aloha).
Je mag voor meerdere klanten werken.
Je gebruikt je eigen materiaal (laptop, gsm, …).
Je hebt geen gegarandeerd inkomen (als je ziek bent, krijg je niks).
Kortom: jij beslist alles zelf, en je draagt ook zelf de risico’s. Zoals een echte zelfstandige dus, hé.
Belangrijk: je hoeft niet per se aan elk punt hierboven te voldoen. Je mag dus perfect een laptop van je klant gebruiken, bijvoorbeeld om veiligheidsredenen. Of je mag een exclusiviteitsclausule hebben als dat logisch is binnen jullie markt. Het gaat om het totaalplaatje: zolang niet alles wijst op een werknemersrelatie, zit je goed.
Wanneer moet je extra opletten?
Zelfstandig worden bij je ex-werkgever? Da’s op zich helemaal oké. Maar in bepaalde gevallen ben je toch maar beter op je hoede. Doe je exact hetzelfde werk, op dezelfde manier én onder dezelfde baas? Dan kan de inspectie of rechtbank gewoon beslissen dat jij nog altijd een werknemer bent. Maar dan vermomd als zelfstandige.
Ga je freelancen bij iemand voor wie je vroeger in loondienst werkte, zorg dan dat je verhaal klopt. Is er iets veranderd aan je functie of takenpakket? Da's je sterkste argument.
⚠️ Let op: in bepaalde sectoren is het risico nét iets groter. Werk je bijvoorbeeld in de bouw-, bewakings-, schoonmaak-, transport-, tuinbouw- of transportsector? Dan geldt er een ‘weerlegbaar vermoeden dat je werknemer bent, tenzij je het tegendeel bewijst’.
Wat zijn de risico’s?
Je zou kunnen denken: “Het zal wel allemaal zo’n vaart niet lopen”. Maar vergis je niet: de risico’s zijn niet min. Laat ons duidelijk zijn: het grootste risico ligt bij je klant. Werk jij als ‘zelfstandige in loondienst’ en komt de fiscus of RSZ erachter? Dan mag je opdrachtgever dit ophoesten:
💰 Achterstallige sociale bijdragen
💰 Achterstallige bedrijfsvoorheffing
💰 Een fikse boete erbovenop
Maar ook jij zit niet meteen safe. Als schijnzelfstandige mag je dit zélf betalen:
💰 De afgetrokken btw
💰 Achterstallige personenbelasting
Zeg nu zelf, zuurverdiende centen die je liever in je eigen zakken houdt. Want als zelfstandige moet je al genoeg afdragen, zonder daar nog eens boetes bovenop te krijgen.
Let op: staat er een vrijwaringsclausule in je contract?
Sommige opdrachtgevers zetten een extra clausule in je contract die zegt dat jij opdraait voor de RSZ-kosten als de samenwerking geherkwalificeerd wordt. Met andere woorden: als zij in de problemen komen, betaal jij. Staat er zoiets in je contract? Lees het dan goed voor je tekent. Of stuur ons een WhatsApp’ke, dan checken wij het voor je.
Oplossing: de samenwerkingsovereenkomst
Wil je vermijden dat de fiscus plots bij je aanklopt? Dan kan je met een degelijke samenwerkingsovereenkomst duidelijk maken dat je wél zelfstandig bent (en niet gewoon doet alsof je belastingen ontwijkt).
Wat zet je er beter (niet) in?
🚫 Vakantiegeld, doorbetaling bij ziekte of een groepsverzekering? Laat die eruit!
🚫 Een te enge omschrijving van de job. Laat wat speelruimte.
🚫 Een vast werkrooster. Je spreekt natuurlijk wel af hoeveel dagen je werkt (en aan welk dagtarief*), maar níét op welke dagen of van hoe laat tot hoe laat.
🚫 Werkmateriaal? Gebruik zoveel mogelijk je eigen spullen (laptop, gsm, auto, …). Behalve als het écht logisch is. Als CFO bij Audi zal je bijvoorbeeld niet met jouw eigen Mercedes moeten afkomen. Just saying.
En het allerbelangrijkste? Zorg dat je niet alleen mooie afspraken op papier zet, maar ze ook echt naleeft. Geen stiekeme werknemer spelen dus terwijl je officieel zelfstandige bent. Want eerlijk: waarom ben je dan ooit zelfstandig geworden? (En nee, “voor de fiscaliteit” is géén goed antwoord. Oeps.)
*Een dagfee is het meest logisch. Het toont dat je enkel factureert wat je aanlevert. Jep, een maandfee is vaak minder administratie, maar lijkt soms nét iets te veel op een vast loon. En laat dat nu net zijn wat de wenkbrauwen kan doen fronsen.
Liever zekerheid voor je begint?
Twijfel je (nog vóór je start) of de fiscus je als werknemer of zelfstandige ziet? Dan kan je bij de Administratieve Commissie Arbeidsrelaties een sociale ruling of vrijblijvend advies aanvragen. De ruling is bindend, het advies niet.
Belangrijk: de Commissie kijkt niet naar contracten tussen vennootschappen, maar naar hoe de samenwerking er in realiteit uitziet. Heb je een managementvennootschap? Dan is het niet rechtstreeks van toepassing, maar hun adviezen geven wél een goed beeld van welke criteria ze hanteren. Handig als referentie dus.
Conclusie
Werk je als zelfstandige, maar verloopt alles nog nét zoals in loondienst? Dan zit je op glad ijs. Maar als die werknemersvoordelen en het gezag ontbreken, zit je goed. Ja, ook als je maar één klant hebt. Moet je hier dus van wakker liggen? Nee. Is het een risico om niet zomaar te negeren? Zéker.
Wat telt is dit: het gezag en de band van ondergeschiktheid. Werk je dus onder controle, dan ben je géén zelfstandige.
En onthoud: de realiteit is belangrijker dan je contract. Je mag nog zo’n schoon papier opstellen, als je verlof moet aanvragen, enkel tijdens kantooruren mag werken en de collectieve sluiting volgt, dan weet de fiscus genoeg.
Belangrijk om te weten: het grootste risico ligt bij je opdrachtgever, niet bij jou. Maar dat betekent niet dat jij niks te verliezen hebt.
Toch nog aan ’t twijfelen of je contract goed in elkaar zit?
Plan een babbeltje in, of hou de app van die van de boekhouding in de gaten (jep, we zijn hier vanalles aan ‘t bekokstoven achter de schermen). Zo ben je zeker van je stuk (én van je geld). En daar doen we ‘t voor!
Woordenschatlijst voor niet-boekhouders
-
Bedrag dat normaal ingehouden wordt op een loon. Bij schijnzelfstandigheid kan de fiscus dit alsnog opeisen bij je klant én bij jou.
-
Periode waarin een bedrijf verplicht gesloten is (bv. tijdens bouwverlof of tussen kerst en nieuwjaar). Als je die moet volgen, kan dat wijzen op schijnzelfstandigheid.
-
Je werkt onder instructies van een opdrachtgever: zij bepalen wat je doet, wanneer en hoe. Dat wijst op een band van ondergeschiktheid.
-
Socialezekerheidsbijdragen die normaal door een werkgever betaald worden. Word je als schijnzelfstandige geherkwalificeerd, dan moet je klant die alsnog betalen.
-
Een contract waarin staat hoe jij en je klant samenwerken. Dit helpt om aan te tonen dat je effectief zelfstandig werkt.
-
Situatie waarin je op papier zelfstandige bent, maar in de praktijk werkt als een werknemer onder gezag.
